Improviseren & wat we van kinderen kunnen leren

Ik vind het wel interessante wezentjes, die kinderen. Recht voor zijn raap, maar nooit bevooroordeeld. Ondanks dat ik altijd dacht dat ik niet zoveel met kinderen had, kies ik kennelijk toch steeds voor een functie waarin ik ze tegenkom. Zo werkte ik een aantal jaar als tandartsassistente bij een jeugdtandarts en na de middelbare school als vrijwilliger bij het Wereld Kinder Theater. Een dag in de maand stonden daar 20 kids te trappelen om al improviserend –  met verkleedspul – een theaterstuk te maken. Ik vond het fascinerend om te zien hoe er uiteindelijk een stuk ontstond waar zowel prinsessen als vampiers in voor kwamen. Want ja, wie zijn wij eigenlijk om te zeggen dat dat niet kan?

Onderwijs: een destructief proces?

Iets wat me altijd is bijgebleven is dat Keith Johnstone in zijn boek ‘Impro – Improvisatie en theater’ vertelt dat hij ervan overtuigd is dat onderwijs een destructief proces is, met name voor onze spontaniteit. We leggen kinderen op wat wel en niet goed is waardoor er eigenlijk een deel van die kostbare onbevangenheid verloren gaat. Terwijl we dat op een later moment in ons leven weer proberen terug te krijgen! Het boek is weliswaar geschreven in de jaren 70 en we zijn inmiddels al een stuk verder met het onderwijs dan toen. Maar als kind leren we nog steeds dat we moeten streven naar perfectie.

Keuzestress

Dit heeft gevolgen voor de periode waarin je je ontwikkelt tot volwassene. Ikzelf heb daar ook moeite mee gehad. Na de middelbare school had ik enorm last van keuzestress, met zóveel mogelijkheden had ik totaal geen idee wat ik moest studeren. Ik was bang om de verkeerde keuze te maken, waardoor ik maar – net als steeds meer jongeren tegenwoordig – een tussenjaar (of 3) heb genomen. Als je dan al een studie hebt gekozen en hebt afgerond is er dat gevoel dat je allerlei levensdoelen moet halen, moet streven naar dat ideaalbeeld, al dan niet opgelegd door onze samenleving. Ik hoor van veel vrienden van mijn generatie (‘Millenials’, geboren tussen 1980 en 2000) dat ze een constante prestatiedruk voelen en mede hierdoor raken er steeds meer Nederlanders overspannen dan vroeger. Uit onderzoek van het RIVM over de mentale gezondheid onder jongeren* blijkt dat ‘anderen niet willen teleurstellen’, ‘alles in één keer goed willen doen’ en ‘prestaties worden beloond’ belangrijke factoren zijn voor die stress. Zelfs bij het schrijven van deze blog heb ik last van mijn eigen perfectionisme. Want man, daar kan ik wat van. Ik zie steeds wel weer een stukje dat beter kan en dat ik van mezelf opnieuw moet schrijven. Daarom hou ik ook zo van improvisatietheater, dan kan ik die perfectie volledig loslaten. Want ja, alles is geïmproviseerd, dus als het niets is dan kun je me niets kwalijk nemen. Dat voelt echt als een bevrijding!

Durven te falen

Hoe deden we dat dan als kind? Toen waren we nog niet zo bang om fouten te maken. Kinderen gooien zich overal volledig in. Zet jezelf nu, als volwassene, maar eens op skeelers. Grote kans dat je denkt: “He, ik kon dit vroeger toch veel beter dan nu?!” Oké, je bent misschien wat stijfjes geworden. Maar kinderen kunnen het ook vaak beter, omdat zij het risico durven te nemen. En minder goed kunnen inschatten, maar hé ze durven te leren van hun fouten! Wij volwassenen zijn daar toch een stuk voorzichtiger in geworden. Wij zijn gewend om verstandige keuzes te nemen. En natuurlijk heeft dat een reden. Het zorgt ervoor dat we – meestal – de juiste beslissingen nemen en het behoed ons van het maken van grote fouten. Maar in sommige gevallen kan het ons ook behoorlijk in de weg zitten.

Volg je impuls!

Kinderen zijn meesters in het volgen van hun impulsen. Als je hen een les improvisatietheater geeft roepen ze alles wat er in hun hoofd opkomt en gaan ze er enthousiast mee aan de slag. Ook zijn ze ontzettend dankbaar publiek om voor te spelen. Je ziet hun meest primaire reactie – je weet meteen of het aanslaat of niet – en komen met de meest briljante suggesties voor een scene. Toen we een aantal jaar geleden met een groep improspelers op een basisschool speelden vroegen we aan de kinderen wat er in de op dat moment uitgebeelde onzichtbare doos zat. Werd er een ‘verkleeddraak’ geroepen, dat is toch geweldig!

Wij volwassenen hebben onszelf in de loop der jaren een filter aangemeten, omdat we graag origineel willen zijn of bang zijn wat anderen van ons vinden. Misschien herken je dit wel als je pas bent begonnen met spelen: je wilt iets zeggen, maar denkt dan “Nee, dit is stom” of “Ja, maar dit kan niet want dit is net al gezegd” en zegt dan maar iets anders, baalt vervolgens van je keuze en/of je blokkeert volledig. Terwijl de meest voor de hand liggende ideeën vaak al een mooi uitgangspunt zijn om een scene te gaan bouwen!

Het kind in je opzoeken

Zijn we onze fantasie en spontaniteit dan helemaal verloren en kunnen we die nooit meer terugkrijgen? Welnee! Je kunt het ei opnieuw uitvinden door te gaan improviseren! Het is de kunst om uit het hoofd te gaan en weer terug te komen bij ons gevoel, zodat we onze impulsen weer kunnen volgen zoals we dat als kind deden. Daarom doen we met improvisatietheater vaak spelletjes die soms een beetje kinderlijk aanvoelen. Maar die werken het beste en stiekem zijn die ook best wel leuk om te doen! En het mooie is: iedereen heeft dat kind nog in zich.

Een van de basisprincipes van het improvisatietheater is het ‘durven falen’, het loslaten van de innerlijke criticus. Niet dat deze ooit helemaal weggaat, maar het kan je wel helpen met het overzicht houden in de verhaallijn en om te zien wat een scene precies nodig heeft. Je zult zien dat het eigenlijk best leuk is om glorieus ten onder te gaan! Vooral als blijkt dat je er niet alleen voor staat en er altijd iemand is om je op te vangen.

Als je het steeds vaker doet zal het improviseren je steeds makkelijker afgaan en kan het ook echt een verrijking zijn van je persoonlijke leven. Geloof mij, ik heb het zelf ook ondervonden en noem het inmiddels de ‘impro-mindset.’ Het is een manier van in het leven staan, ‘ja’ zeggen en je minder druk maken over wat er gaat komen of wat anderen ergens van vinden. Het heeft me heel veel opgeleverd, waaronder een hele hoop leuke mensen die mij ontzettend dierbaar zijn!

2 reacties op “Improviseren & wat we van kinderen kunnen leren”

  1. Hoi Renka, dank voor je interessante en herkenbare verhaal! Ken je Carol Dweck en haar ‘growth mindset’, Remko vd Drift met zijn instituut voor Faalkunde?
    Veel succes en plezier!
    Jacqueline
    de Haarlemse kinderkrant

    1. Ha Jacqueline, dank voor je reactie! Het ‘Instituut voor faalkunde’ van Remko ken ik inderdaad. De ‘Growth Mindset’ nog niet, daar ga ik zeker even naar kijken!

Laat een antwoord achter aan Jacqueline Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *