dementie renka blog

Improviseren met/en het haperend brein

Ik blijf me toch steeds weer verbazen over de brede toepasbaarheid van improvisatietheater. Je vindt het bijna overal wel in terug en ik vind het prachtig om te zien wat het bij mensen los kan maken. Maar dat zelfs omgaan met dementie veel raakvlakken blijkt te hebben met improvisatietheater vind ik wel erg interessant.

Een oase in de zandstorm: De Zandstroom

Woensdagochtend, eind augustus. Er raast een hevige storm door Zandvoort. Het is grijs en nat buiten en de ramen van de gebouwen zijn gezandstraald door de harde wind. Daar is het: Het ontmoetingscentrum voor mensen met een haperend brein. Wanneer ik er binnentreed voelt het alsof ik een oase heb ontdekt; overal kleuren, mooie schilderijen en bijzondere kunst. Ze zitten gezellig aan de koffie in de woonkamer; geen grijze saaie ruimte met muffe thee en droge biscuits, maar een kleurrijk dompelbad (of zoals zij het noemen: ‘villa kakelbont’). De clubleden zijn aardig en hartelijk, ik word goed ontvangen en voel me er gelijk thuis. Mijn naam brengt veel teweeg – is het nu wel of niet Bulgaars of heeft mijn moeder mijn naam misschien verkeerd onthouden – en er wordt vrolijk op los gebabbeld. Na een korte kennismaking krijg ik een rondleiding door het centrum. Beneden hebben ze een mooie ruimte waar in de keuken op de plank allerlei meubeltjes in miniatuur staan. De partner van een clublid heeft deze aan hen geschonken; haar man heeft hun huis en meubels tot in de kleinste detail nagemaakt. De tuin is ontworpen door Leontine zelf, weer met veel kleur, gezellige zitjes en met druiventrossen die triomfantelijk over de pergola hangen (ieder hip terrasje kan hier wel een puntje aan zuigen!). Ook hebben ze een eigen theatertje gebouwd waar in de toekomst eventueel kleine performances gedaan kunnen worden. Al deze dingen samen maken al duidelijk dat het om een creatieve en unieke plek gaat.

Associëren

Nadat we een tijdje staan te praten merken we dat er toch wel veel aanknopingspunten zijn met het improvisatietheater. Een van de eerste woorden die ze noemt is ‘associëren’ (een term die ons bekend in de oren klinkt!). Ze vertelt dat – en dat valt me zelf ook op wanneer ik deelneem aan het gesprek in de groep – de conversaties eigenlijk een soort scenes op zich zijn. Je bent de hele tijd bezig met associëren; hij/zij zegt iets, jij pakt het over en voegt daar iets aan toe (‘ja,en..’). In feite ben je gewoon aan het improviseren: ieder aanbod is een onderwerp om over te beginnen, hoe klein ook. Hier is een woord of een korte reactie al iets om op voort te borduren en diegene bij het gesprek te betrekken. Bij theater kan een beweging of een geluid al input zijn voor een scene. Deze manier van communiceren werkt goed, want het geeft de ander het gevoel betrokken te zijn bij de groep. Het belangrijkste is om te blijven prikkelen, te blijven uitdagen. Zoals ze zelf al schrijft in haar boek: “onvoldoende prikkels maakt de al aanwezige problemen alleen maar groter.”

Accepteren

Als blijkt dat iemand dementerend is heeft dit enorm veel impact op het leven van de persoon zelf, maar ook op die van de familieleden. Het draait allemaal om acceptatie van de nieuwe situatie. Deze grote verandering vraagt wat van het aanpassend vermogen en dat is iets dat je moet oefenen. Met het improviseren op de speelvloer is het ook zo dat je eerst een hoop gewoontes zult moeten doorbreken en dingen los moet laten om echt te kunnen spelen. Je zult je eigen fouten (wat eigenlijk geen fouten zijn, want alles is goed!) moeten accepteren, maar ook het aanbod van je tegenspeler. Hoe improvisatietheater een hoop mensen kan helpen op een andere manier naar dingen in het leven te kijken (lees: de impro-mindset), zou het wellicht voor familieleden van mensen met dementie kunnen helpen om de situatie op een andere manier te zien en te benaderen. Zo is Leontine ook voorstander van andere benamingen voor de standaard termen zoals ‘haperend brein’ i.p.v. ‘dementie’, ‘clubleden’ i.p.v. ’patiënten’ en ‘ontmoetingscentrum’ i.p.v. ‘dagbesteding’. Dit geeft een minder zware lading aan het geheel en maakt het voor beide partijen makkelijker om mee om te gaan.

In het hier en nu zijn

Mensen met een haperend brein zijn eigenlijk al in het hier en nu. Zij beleven het verleden en de toekomst op een andere manier dan wij gewend zijn. In het dagelijks leven zijn we gewend om veel bezig te zijn met het verleden en de toekomst. Soms is dat handig, maar vaak kan het ons ook behoorlijk in de weg zitten. Bijvoorbeeld op het werk: we zijn vaak teveel bezig met doelen die we moeten halen (toekomst) of protocollen waar we ons aan moeten houden (verleden). Hierdoor zijn we niet in het hier en nu en kunnen we lastig met onverwachte situaties omgaan (wim reageert opeens heel anders op het voorstel dat carla van tevoren had bedacht en het gesprek loopt vast). Om echt te kunnen improviseren moet je in het hier en nu zijn. Je moet kunnen reageren op wat er komen gaat en daarop reageren. Daar zijn ze hier op de club veel handiger in!

Fouten maken mag & de ander laten schitteren

Het belangrijkste is dat je bij mensen met een haperend brein vooral niet de nadruk legt op wat niet meer kan. Ze vergeten vaak en dat is iets waar je geen invloed op uit kunt oefenen. Hier ligt juist de nadruk op wat nog wel kan en dat het oké is om fouten te maken. Wij zijn als mens vaak bang om fouten te maken, iets wat ingebakken zit in onze maatschappij. Maar waarom eigenlijk? Het is juist iets menselijks en het kan ons ook helpen om tot nieuwe inzichten te komen. Een van de eerste lessen met improvisatietheater is dan ook: durf te falen. En daarmee, durf los te laten. Durf te zijn wie je bent en wie anderen zijn zonder daarover te oordelen.

Iedereen hier is uniek en heeft iets toe te voegen aan de club. Naar elkaar luisteren is heel belangrijk en vooral: laat de ander schitteren. Vaak zijn we doordat we niet in het hier en nu zijn veel te veel bezig met onszelf en ons doel, waardoor je langs elkaar heen communiceert. Luister naar de ander, leg de focus daar en geef de ander het gevoel dat hij/zij van waarde is. Dat je wat van de ander kunt leren bijvoorbeeld. Zo geeft Leontine een mooi voorbeeld van een clublid die de rol van directeur op zich neemt. “Hij dacht met alles mee en groeide zienderogen als we hem in deze rol bevestigden. Zo’n belangrijk persoon kun je immers altijd wel gebruiken.”

Improdimensie

Het mooiste vind ik wanneer ze zegt dat het voelt alsof ze één grote familie zijn. Dat is ook wat ik ervaar in de impro-community. Niets is gek, iedereen is welkom. Het open zijn en open staan voor dingen in het leven schept een bepaalde band met elkaar. Het voelt daardoor als een grote familie, ook al ken je niet iedereen heel goed.

Of het daadwerkelijk spelen van improvisatietheater voor en met de clubleden ook een succes zal zijn is iets wat wij wel het proberen waard vinden. Het is al bekend dat creativiteit een goede stimulans is, waarschijnlijk omdat het een goed middel is voor het uiten van emoties. En wellicht is het wel een mooie opsomming: impro en dementie wordt een improdímensie; een wereld waarin nieuwe laatjes geopend worden en nieuwe verbindingen tot stand komen. Ik zeg niet dat het een wondermiddel is, maar creativiteit is zeker een mooie en interessante benadering om het haperend brein te prikkelen. De Zandstroom is hier een prachtig voorbeeld van. Ik hoop dat als mijn eigen hersenen mij ooit in de steek laten – hopelijk niet natuurlijk, maar stel dat – ik hier ook mag komen. Het is voor wie dan ook al leuk om een dagje mee te lopen en al die lieve en warme mensen te ontmoeten. Het is oprecht een mooi initiatief waar we nog een hoop van kunnen leren.

Bronnen:

De Zandstroom – Ontmoetingscentrum voor mensen met een haperend brein

Leontine Trijber – “Je bent goud waard”

Blog en video van Woonz

4 reacties op “Improviseren met/en het haperend brein”

  1. Leontine Trijber

    Wat een prachtig stuk Renka. Chapeau! Ben echt onder de indruk. Veel dank voor je rake observaties. Mooi en ontroerend wat je allemaal hebt waargenomen. En hoe je dat vervolgens speelse handen en voeten geeft door middel van beeldende taal. Het is een indrukwekkende kijk in de Zandstroom-improvisatie-keuken. Hartelijk groet en áltijd welkom bij de club, Leontine Trijber

  2. Ontroerend en prachtig omschreven. Trots dat Zandstroom in mijn leven is gekomen. Het gaat om liefde, gevoel en veel respect. Dankzij de vastberadenheid en durf van Leontine is het een plek, wat je ieder mens zou gunnen. Eigenlijk vind ik dat ieder mens met een haperend brein zo’n mooie veilige plek zou MOETEN krijgen! Zo lang ik leef (en echt, dat zal niet heel lang zijn, gezien mijn leeftijd) zal ik zoveel mogelijk vertellen over de mooiste club van Nederland en de prachtigste diamanten.
    Zij zijn veel waard, kunnen niet voor zichzelf opkomen, dat maakt het nog belangrijker!

  3. Brigit de Klerk

    Hey Renka,
    Wat heb je een supermooie website. En een smaakmakend verhaal over het haperende brein en de Zandstroom. Helemaal mee eens. Heel veel succes en plezier gewenst.
    Groetjes Brigit

  4. Lenneke overmast

    Ha Renka, mooi beschreven en leuk dat je parallellen ziet tussen improtheater en dementie. En dat nieuwe woord improdimensie vind ik goed gevonden.

Laat een antwoord achter aan Brigit de Klerk Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *